ოლმეკების მისტიური ცივილიზაცია

მექსიკის კულტურული მემკვიდრეობიდან მაიასა და აცტეკების ზღაპრული ქალაქები ყველაზე ცნობილია და ნებისმიერი მოგზაური ოცნებობს მათ მონახულებაზე. 1500 წლით ადრე, ვიდრე მაიას კულტურა ჩამოყალიბდებოდა და აყვავდებოდა, 25 საუკუნით ადრე, ვიდრე აცტეკები იუკატანის ნახევარკუნძულს დაიპყრობდნენ და იმპერიას შექმნიდნენ,  აქ იუკატანის ნახევარკუნძულზე, ოლმეკების ცივილიზაცია 1000 წლის განმავლობაში დომინირებდა და უდიდეს კულტურას ქმნიდა. ოლმეკების კულტურა ვრცელდებოდა თანამედროვე გვატემალის, ჰონდურასის, ბელიზის, კოსტა რიკასა და ელ სალვადორის ტერიტორიაზე. ააგეს უდიდესი ქალაქები, გაიყვანეს კეთილმოწყობილი სავაჭრო გზები, შექმნეს სასმელი შოკოლადი, ჩამოაყალიბეს რელიგიური იკონოგრაფია და რიტუალები, მათ შორის ბურთის თამაში, სისხლიანი და ადამიანის მსხვერპლად შეწირვა; ყველაფრი, რაც შემდეგ თითოეულმა მეზოამერიკულმა კულტურამ სწორედ მათგან მიიღო მემკვიდრეობით. ოლმეკები მეზოამერიკულ ცივილიზაციებს შორის მოიხსენიებიან როგორც cultura madre, ანუ “დედა კულტურა”. ვინ იყვნენ ოლმეკები, რა კულტურა ჰქონდათ და როგორი იყო მათი ჩვეულებები?

ოლმეკების ცივილიზაცია ყვაოდა დაახლ. ძვ.წ. 1200-300 წლებში, ეს პერიოდი ისტორიაში განიხილება მეზოამერიკული კულტურის ჩამოყალიბების პერიოდად. ოლმეკების ქალაქები მექსიკის ყურის სამხრეთითაა აღმოჩენილი, განსაკუთრებულად მაღალი იყო მოსახლეობის რაოდენობა ვერაკრუზსა და ტაბასკოში. აუცილებელია აღვნიშნოთ, რომ ოლმეკებს გააჩნდათ საკუთარი დამწერლობის სისტემა, მათი დამწერლობის ნიმუშები დღეს არქეოლოგების ხელთაა. სამწუხაროდ მათი რაოდენობა არაა საკმარისი დამწერლობის კლასიფიკაციის შესადგენად და გასაშიფრად.

დაახლ. ძვ.წ. 400 წლისათვის, ოლმეკები ისტორიიდან ქრებიან. მათ შესახებ თანამედროვე მეცნიერებისათვის ცნობილი მხოლოდ მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ხდება. მათი სახელი “ოლმეკ” აცტეკების ენაზე “კაუჩუკის ხალხს” ნიშნავს. მეცნიერების ნაწილი ფიქრობს, რომ “მეზოამერიკული ბურთის თამაში” სწორედ ოლმეკებმა მოიგონეს; სწორედ ამიტომ აცტეკებმა მათ “კაუჩუკის ხალხი” უწოდა.

ოლმეკების ცივილიზაციის უამრავი შედევრი და ქალაქია შემორჩენილი. თუმცა მათგან ყველზე ცნობილია გიგანტური თავები. ბალაზტის ერთი მთლიანი ქვისაგან გამკვეთილი თავები, მმართველი ელიტის წარმომადგენლებს განასახიერებდნენ. მათი სიმაღლე 1-დან 3 მეტრამდე მერყეობს და დღესდღეობით 17 მათგანია აღმოჩენილი. ქანდაკებაზე აღბეჭდილ სახეებს ძირითადად ერთნაირი სახის ნაკვთები აქვთ: პუტრკუნა ლოყები, ბრტყელი ცხვირი, უმნიშვნელოდ ამოკვეთილი თვალები. აღსანიშნავია, რომ სახის მსგავსი ნაკვთები დამახასიათებელია ადგილობრივი მოსახლეობისათვის ვერაკრუზსა და ტობასკოში.

ოლმეკები მექსიკის ყურის ნაყოფიერ მიდამოებში დასახლდნენ, თავდაპირველად ისინი მხოლოდ შემგროვებლობითა და მიწათმოქმედებით იყვნენ დაკავებულნი. ისინი ერთ-ერთი პირველნი იყვნენ, ვინც სიმინდისა და ლობიოს მოყვანა დაიწყეს. დაახლ. ძვ.წ. 1200 წლისათვის ოლმეკები უკვე ქალაქებში ცხოვრობენ, ისეთებში როგორიცაა სან ლორენცო (ყველაზე ადრეული), ლა ვენტა, ლაგუნა დე ლოს კეროს, ტრეს ზაპოტეც და ლას ლიმას. ქალაქი ლას ლორენცო განვითარებისა და დიდების მწვერვალსა ძვ.წ. 1200-900 წლებში აღწევს, როდესაც მისმა სტრატეგიულმა მდებარეობამ მისცა საშუალება ვაჭრობის კონტროლისა. ოლმეკები ვაჭრობდნენ ობსიდიანით, კაუჩუკით, კერამიკით, ბუმბულით, გაპრიალებული სარკეებით.

სან ლორენცოს მაღალ განვითარებულ კულტურაზე მიუთითებს, გათხრებისას აღმოჩენილი ბურთის მოედანი; წითელი სასახლე, სადაც კედლები და იატაკიც კი წითლადაა შეღებილი; წყალსადენი და საკანალიზაციო სისტემა. აღმოჩენილი არტეფაქები მიუთითებენ, რომ ლა ლორენცო ძალადობრივად გადანგურდა, როდესაც ამავე პერიოდში ლა ვენტა მის აღმოვლობის გზას ადგა და სულ მალე ახალ დედაქალაქად გვევლინება, დაახლ. 18 000 მოსახლით.

ლა ვენტაში მეზოამერიკულ კულტურაში პირველი პირამიდა ააგეს, რომელსაც რიტუალური დანიშნულება უნდა ჰქონოდა.ქალაქის რელიგიური ცენტრი სიმეტრიულად იყო გამაშენიანებული ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ, აქვე იყო აღმართული ოთხი ადამიანის თავის ქანდაკება, რომლებიც ადგილის მფარველებად მოიაზრებდონენ. დღესდღეობით პირველი პირამიდა მიწაყრილს წააგავს, ცენტრში ნაგები პლაზაც თითქმის დაქცეულია, თუმცა ოდესღაც აქ ბაზალტის ორ მეტრიანი სვეტები იყო აღმართული და ლამაზი ფერებით იყო მოხატული. ლა ვენტა და სან ლორენცო ძვ.წ. 400-300 წლებში ნელ-ნელა უძლურდებიან და ბოლოს ქრებიან ისტორიის ფურცლებიდან.

არც თუ ისე ბევრია ცნობილი ოლმეკების რელიგიურ რწმენა-წარმოდგენებზე. თუმცა არქეოლოგიური გთხრებისას აღმოჩენილი არტეფაქტები, რელიეფები მეცნიერებს ეხმარებიან აღადგინონ მათი რელიგია და წეს-ჩვეულებანი. ოლმეკები ბუნებრივ მოვლენებს ეთაყვანებოდნენ, მათ შორის ცას, მიწასა და ასევე ქვესკნელს. მაგალითისთვის, გამოქვაბულების მათი წარმოდგენით ქვესკნელში შესასვლელს წარმოადგენდნენ, მთები კი, რომლებზე ერთდროულად ნაკადულიც მოედინებოდა და გამოქვაბულებიც იყო, შეეძლოთ ადამიანისათვის შესაძლებლობა მიეცათ რომ კავშირი დაემყარებინათ სამივე სტიქიასთან. ოლმეკების საკულტო ცენტრი მთიან ადგილებშ იყო ელ მანათი, ჩალკაცინგო და ოქსტოტიტლანი.

ოლმეკების ღმერთების სახელები დღემდე არაა ცნობილი, თუმცა მათ ხშირად გამოსახავდნენ როგორც ქვიმას, მიწას ანდა ლაბირინთს. ამიტომაც მკვლევარებმა ოლმეკების ღმერთებს მხოლოდ ნუმერაცია მიანიჭეს და არა სახელები. ოლმეკებისათვის განსაკუთრებული იყო ასევე ცხოველთა კულტიც, განსაკუტრებით იაგუარის, არწივის, გველისა და ზვიგენისაც კი. მათ წმინდა არსებებად თვლიდნენ და მათი წარმოდგენით, ძლიერ ოლმეკს შეეძლო ამ წმინდა და ძლიერ ცხოველად გარდასახვა. მათი წარმოდგენით სამყაროს ცა ოთხ ჯუჯას ეკავა (ოთხი მიმართულება), ცა კი დრაკონად წარმოედგინათ.

ოლმეკების გავლენა იგრძნობა იმდროინდელ ყველა კულტურაზე, მათ შორის 650 კმ-ით დაშორებულ ქალაქ თოპანთექუანიტლანში, სადაც ვხვდებით ბურთის სათამაშო მოედანსა და მსგავს რელიეფებს. გველის კულტი თავს იჩენს თითქმის ყველა მეზოამერიკულ კულტურაში. მოგვიანებით მაიას ცივილიზაციაში ვხვდებით კუკულკანს და აცტეკებთან კეცალკოატლს. ოლმეკების გავლენა ხელოვნებაში, რელიგიაში, არქიტექტურასა და ყოველდღიურობაში ყველგან ხვდებათ მეცნიერებს მეზოამერიკული ცივილიზაციების შესწავლისას.

ლე ვენტას პირამიდა, ოლმეკები
ლა ვენტას პირამიდა, რომელიც დღესდღეობით მიწითაა დაფარული. პირამიდა სავარაუდოდ ძვ.წ. 1000-600 წლებით თარიღდება.
ოლმეკების ცივილიზაციის სიმბოლო, მათ მიერ უზარმაზარ ლოდებში გამოკვეთილი ადამიანის თავი და სახეა. დღეს სულ 17 მათგანია აღმოჩენილი და შესწავლილი, მათი წონა 6-დან 50 ტონამდე მერყეობს, შექმნის თარიღი კი ძვ.წ. 1500-1000 წლებია.
ოლმეკების ცივილიზაციის სიმბოლო, მათ მიერ უზარმაზარ ლოდებში გამოკვეთილი ადამიანის თავი და სახეა. დღეს სულ 17 მათგანია აღმოჩენილი და შესწავლილი, მათი წონა 6-დან 50 ტონამდე მერყეობს, შექმნის თარიღი კი ძვ.წ. 1500-1000 წლებია.

.

ვენტანა, ოლმეკების ქალაქი
ვენტანა, ოლმეკების ერთ-ერთი ქალაქი. პირამიდასთან მფარველი ღმერთის ქანდაკეა დღემდე შემორჩენილია.
სარიტუალო საკურთხეველი. ლა ვენტა
სარიტუალო საკურთხეველი. ლა ვენტა
სან ლორენცო, ოლმეკები
სან ლორენცო, ოლმეკების ერთ-ერთი უდიდესი ქალაქი
ოლმეკების გიგანტური თავები
ოლმეკების გიგანტური თავები
ოლმეკების მიერ შექმნილი ბურთის თამაში. ,ოგვიანებით ის ფართოდ ვრცელდება მთელს მეზოამერიკაში.
ოლმეკების მიერ შექმნილი ბურთის თამაში. ,ოგვიანებით ის ფართოდ ვრცელდება მთელს მეზოამერიკაში.

Published by

mariam meritamen

შეაგროვე მოგონებები და არა ნივთები, ესაა ჩემი მთავარი დევიზი და იმედია პირნათლად ავასრულებ. ცხოვრებაში ერთადერი უდიდესი მიზანი მაქვს, ვიმოგზაურო რაც შეიძლება მეტი. ჯერჯერობით ცოტა მაჩანჩალა ვარ, ჩემს მეჩვიდმეტე ქვეყანას ვესტუმრები სულ მალე :) ბლოგის მიზანია გაგიზიაროთ გამოცდილება და გიამბოთ ჩემთვის საინტერესო ადამიანებზე, რომლებმაც შემაყვარეს გარკვეული ქვეყანა, ან გაგაცნოთ ის ადგილები, სადაც დიდი სიამოვნებით ვიმოგზაურებდი. ქვეყნები, სადაც გამიმართლა და უკვე მიმოგზაურია, მსურს ჩემი თვალით დაგანახოთ და შთაბეჭდილებებიც გაგაცნოთ. ასე რომ, ისიამოვნეთ და არ დაგენანოთ თქვენი შთაბეჭდილებების გაზიარება :)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s